Warning: Parameter 1 to wp_default_scripts() expected to be a reference, value given in /home2/babolkarimeh/public_html/wp-includes/plugin.php on line 600

Warning: Parameter 1 to wp_default_styles() expected to be a reference, value given in /home2/babolkarimeh/public_html/wp-includes/plugin.php on line 600
زنان و احساس عدم امنیت در فضاهای شهری/ چه باید کرد؟ | مجله فرهنگی باب الکریمه
شنبه، ۲۴ آذر ، ۱۳۹۷

زنان و احساس عدم امنیت در فضاهای شهری/ چه باید کرد؟

به گزارش باب الکریمه و به نقل از مهرخانه، امنیت از نيازهاي اساسي و حياتي انسان، به عنوان یکی از شاخصه‌های زندگی کیفی، مفهوم پیچیده‌ایست که با تار و پود هستي او درهم تنيده شده است و از هر زاویه‌ای بار معنایی گسترده‌ای را در برمی‌گیرد؛ ازاین‌رو ساحت‌های متفاوتی چون امنیت اجتماعی، سیاسی، عاطفی، حقوقی، […]

به گزارش باب الکریمه و به نقل از مهرخانه، امنیت از نيازهاي اساسي و حياتي انسان، به عنوان یکی از شاخصه‌های زندگی کیفی، مفهوم پیچیده‌ایست که با تار و پود هستي او درهم تنيده شده است و از هر زاویه‌ای بار معنایی گسترده‌ای را در برمی‌گیرد؛ ازاین‌رو ساحت‌های متفاوتی چون امنیت اجتماعی، سیاسی، عاطفی، حقوقی، فرهنگی، فکری، اخلاقی، شغلی، اقتصادی و جسمی می‌یابد. امنیت به معناي نداشتن دلهره و دغدغه، رهايي از تشويش، اضطراب و ترس است (نصري،۱۱۴:۱۳۸۱).

یکی از دغدغه‌های همیشگی زنان مسأله امنیت است؛ زیرا جنسیت و خصوصیات بیولوژیکی معطوف به آن، معنا و احساس متفاوتی از امنیت ایجاد می‌کند و عموماً زنان بیشتر از مردها احساس ناامنی می‌کنند. یک بیان ساده از امنیت برای زنان به این معناست که آنان با حضور در اجتماع و مکان‌های عمومی و خیابان، احساس ترس و نگرانی نکنند، اما امنیت جنسی زنان در مقوله‌های دیگری چون مالی، عاطفی، ذهنی و… نیز معنا می‌یابد و تنها این جسم نیست که در خطر تعرض قرار دارد، بلکه مفاهیمی چون آبرو و حیثیت و… بیشتر برای زنان اهمیت می‌یابد.

درواقع امنیت برای زنان هم مفهومی عینی و جسمی دارد و هم مفهومی ذهنی. بعد عینی امنیت جنبه‌ بیرونی دارد و به سطح نظارت نیروهای انتظامی و وقوع جرم و ناامنی و… در یک جامعه اشاره دارد، ولی بعد ذهنی امنیت بیشتر به میزان ادراک و آگاهی افراد از ناامنی اشاره دارد و در نتیجه احساس افراد از امنیت را در نظر می‌گیرد (بوزان و همکاران، ۲۹:۱۹۹۸).

اما عملکردها، الگوها و فرآیندهایی که در طول زمان وجود داشته، بر این احساس عدم امنیت تأثیرگذار است. زنان در یک احساس روانی و اضطراب دائمی ترس به‌سر می‌برند. و این احساس ناامنی برای هویت زن، خانواده و به‌تبع جامعه او پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه خواهد داشت.

یک مجموعه عوامل در سطح کلان، میانی و خرد احساس امنیت را در افراد جامعه شکل می‌دهد. به عنوان مثال ساختار کلی جامعه، مسائل اقتصادی، مشخصه‌های فردی و روانشناسانه، تجربه‌های شخصی و اجتماعی گذشته، ارتباطات اجتماعی، محیط و فضا، زمان، قومیت، فرهنگ و… از عواملی است که بر احساس امنیت زنانه تأثیرگذار است.

عدم احساس امنیت زنان در فضای عمومی
درباره تأثیر محیط فیزیکی بر احساس امنیت، نظریات بسیاری مطرح شده است. ازآن‌جاکه افراد بیشترین ارتباط را با محیط بیرونی خود دارند، فضا تأثیر مهمی در احساس امنیت دارد. امروزه اکثر فضاهای شهری ماهیتی جنسی‌شده یافته‌اند. نقشه‌ی ذهنی ادراک‌شده‌ زنان از محیط فیزیکی و فضاهای شهری یک جغرافیای ترس، پرخطر و خشونت و فضاهایی جنسیتی است که پیامد آن احساس عدم امنیت است.

فرق است بین امنیت و احساس امنیت. امنیت مفهومی است که با جرم و آسیب ارتباط پیدا می‌کند و بعد کمی دارد، اما احساس امنیت بیشتر امری کیفی و ذهنی است. احساس ایمنی آن است که من در درون خودم این احساس را داشته باشم که امنیت دارم و تهدید نمی‌شوم، حال ممکن است این احساس با امنیت و ایمنی تناسب داشته یا نداشته باشد (احمدی،۲۷۳: ۱۳۸۵).

آنتونی گیدنز ادعا می‌کند که نیاز به داشتن احساس امنیت یا پرهیز از اضطراب در روابط اجتماعی، نه یک پدیده‌ شناختی، بلکه یک پدیده‌ عاطفی است که در ناخودآگاه انسان ریشه دارد و او آن را «امنیت وجودی» می‌نامد (گیدنز،۱۱۰:۱۳۸۴).

آن‌چه در بین زنان بیش از آمار و ارقام عدم امنیت مشاهده می‌شود، احساس ناامنی است. اگر چه امنیت اهمیت دارد، اما بسیاری احساس امنیت را مهم‌تر از امنیت می‌دانند. عموماً در بین زنان این تصور و ذهنیت وجود دارد که در جامعه برای آنان امنیت وجود ندارد. حتی اگر به نظر جامعه امنیت وجود داشته باشد، اما زنان ممکن است احساس امنیت نداشته باشند. درصورتی‌که این احساس امنیت بسیار مهم است؛ زیرا در نقش مادری و همسری آنان و تربیت فرزندان تأثیرگذار است.

زنان به لحاظ جسمی و روحی ویژگی‌های خاصی دارند و احساس خطر بیشتری می‌کنند. اکثر فضاهای شهری ماهیتی جنسی‌شده دارند؛ ازاین‌رو مردان عموماً فضاهای عمومی و زنان فضاهای خصوصی را در اختیار می‌گیرند. این احساس عدم امنیت، تحرک آزادانه و فعالانه زنان را محدود می‌کند. برخی فضاهای شهری ناامنی را به زنان القا می‌کنند. این عدم امنیت زنان در فضای شهری، مشارکت کامل آنان را در اجتماع محدود می‌کند. البته تحقیقات نشان داده است که فراتر از فضای بیرونی شهری، عوامل دیگری هم در احساس امنیت زنان در فضای عمومی تأثیرگذارند. جایگاه اجتماعی و اقتصادی که زنان دارند نیز بر احساس امنیت تأثیرگذار است. به عنوان مثال تحقیق پیمایشی شهلا اعزازی نتیجه‌گیری کرده است که هر چه مرتبه‌ شغلی فرد بالاتر باشد، به هنگام جابه‌جایی در سطح شهر، احساس امنیت بیشتری می‌کند (اعزازی، ۱۳۸۰)، یا هر چه اعتماد به نفس زنان به دلیل شغل یا جایگاه اجتماعی بیشتر باشد، احساس امنیت آنان در فضای تردد بیشتر است و زنانی که روزانه و به‌طور منظم به سطح شهر می‌آیند، در مقایسه با دیگر زنان، از آرامش خاطر و احساس امنیت بیشتری برخوردار هستند (اعزازی، ۶۳:۱۳۸۱). همچنین میزان آشنایی با فضا، تصور یا خاطره‌ای که به تجربه‌ شخصی فرد یا دیگران برمی‌گردد، در احساس امنیت نقش دارد.

راه‌کارها
احساس امنیت، آرامش و آسودگی خاطری است که هر جامعه‌ای وظیفه دارد برای جامعه و اعضای آن فراهم کند. در ادامه به برخی راه‌کارها که می‌تواند احساس امنیت زنان را نسبت به فضای عمومی پیرامونی‌شان افزایش دهد، اشاره می‌کنیم.

۱٫    طراحی صحیح محیط و فضای شهری چه آنان که مستقیماً به جنسیت ارتباط دارد، چه آنان که اختصاص به جنسیت ندارد، در ایجاد احساس امنیت زنان از فضاهای عمومی تأثیر دارد. روشنایی مناسب، عدم فضاهای خالی که مانع دید می‌شود، حس دیده‌شدن و شنیده‌شدن، ارتقای حمل و نقل عمومی، طراحی صحیح مسیر کوچه‌ها و پیاده‌روها، مدیریت فضاهای غیرقابل دفاع یا زیرگذرها و پل‌ها، دسترسی و خواناکردن فضا از طریق علائم و نمادهای رمزی و… از ملاک‌های طراحی یک فضای امن است.

همچنین فضا در اثر فعالیت‌هایی که در آن انجام می‌شود، ماهیت جنسیتی می‌یابد. فضا هم به نحو مادی و هم به نحو مفهومی و کاربردی، ساخته می‌شود. تصرف فیزیکی فضا و غلبه‌ برخی رفتارها و مضامین مردانه متأثر از احساس قدرت در فضاهای عمومی باعث می‌شود که بازنمایی از آن فضاها ناامن و جنسیتی باشد. به عنوان مثال رفتارهای مردانه نشستن و ایستادن آنان در معابر و پارک‌ها و این‌که زنان را به عنوان سوژه بصری مورد تماشا قرار می‌دهند، با این رویکرد قابل مطالعه است.

۲٫     حضور نظارت‌های قانونی در سطح شهر و دسترسی به نیروهای پلیس و امدادی می‌تواند موجب کاهش ترس، پیشگیری از وقوع جرم و ایجاد امنیت و آرامش شود. این نظارت که می‌تواند هم به شکل کنترل اجتماعی رسمی و هم غیررسمی اعمال شود، موجب احساس امنیت خواهد بود.

۳٫    روابط قدرت و جایگاه اجتماعی و اقتصادی هم در احساس امنیت تأثیرگذار است. بخشی از رابطه‌ میان جنسیت و فضا از طریق روابط قدرت ساخته و تعریف می‌شود.

منابع
۱٫    احمدی، علی‌اصغر (۱۳۸۵) «امنیت و احساس امنیت»، فصلنامه تخصصی و کاربردی مطالعات امنیت اجتماعی، شماره‌های ۴ و ۵، تهران: انتشارات آشنایی.
۲٫    زنجانی‌زاده‌اعزازی، هما (۱۳۸۰)، زنان و امنیت شهری، مجله ادبیات و علوم انسانی، سال سی‌و چهارم، شماره سوم و چهارم.
۳٫    گیدنز، آنتونی(۱۳۸۴). پیامدهای مدرنیت، ترجمه‌ محسن ثلاثی، تهران، نشر مرکز.
۴٫    uzan, Barry; Glen Weaver; Jaap de Widle.(1998). “Security: A New Framework for Analysis” from
5.    – http://www.drake.edu/artsci/polsci/porsonahwebpage/seaunly.html.

* کارشناس ارشد مطالعات فرهنگی



کلیدواژه ها: , , , ,
رأی دهی به مطلب
Loading...




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 + 5 =