سه شنبه، ۱۴ تیر ، ۱۴۰۱

در قرآن جنس ارتباطی زن و مرد جنس سلسله‌مراتبی و مبتنی بر قدرت نیست

در قرآن جنس ارتباطی زن و مرد جنس سلسله‌مراتبی و مبتنی بر قدرت نیست، بلکه در تمام آیات هم‌ترازی ذکر و انثی رعایت شده است. پس رابطه زن و مرد نه تقابلی است و نه تشابه وجود دارد و نه یکی فرادست و دیگری فرودست است. دانستن این نکته به برداشتن قدم‌های بعدی کمک می‌کند.

به گزارش باب الکریمه و به نقل از مهرخانه، نشست تخصصی «زن در قرآن» در حاشیه مراسم نکوداشت منیر گرجی در کتابخانه ملی برگزار شد.

یکی از سخنرانان این نشست، دکتر شهریار نیازی؛ استاد زبان و ادبیات عرب دانشگاه تهران و قائم مقام مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه تهران بود که سخنانی با موضوع «زن و زوجیت؛ جنس و جنسیت در قرآن» ایراد کرد.

نیازی در ابتدای سخنان خود با اشاره به این‌که زبان قرآن مذکر غالب است، بیان داشت: زبان عربی جنسیت‌پذیر است و ذاتاً مذکر غالب است. به همین دلیل در قرآن نیز که با زبان عربی است، واژه‌ها جنسیت‌پذیر است. وقتی زبان حساس به جنسیت می‌شود، به دلایل تاریخی و مردسالارانه، گرایش به مذکر، غالب پیدا می‌شود. در زبان عربی خداوند «هو» است و صفات مذکر دارد.

باید رویه زبان مذکر قرآن را کنار زد و لایه مخاطب عام قرآن را متوجه شد
او افزود: کار تحقیق درباره مسایل زنان اکتشافی است و از طریق مطالعات نحوی و بیانی و ظاهر کلام، نمی‌توان به دیدگاه خداوند نسبت به زن پی برد. بخشی از صداهای زنان در قرآن باید در ذهن ما ملکه شود و باید در این قالب مذکر، بخش زنان را هم ببینیم، اما بسیاری از مفسران به این مسأله توجه نکرده‌اند. باید رویه زبان مذکر قرآن را کنار زد و لایه مخاطب عام قرآن را متوجه شد. کلیدی‌ترین نکته فهم قرآن این است که کتابی انسانی است و جهت‌گیری و سوگیری به نفع یک جنس ندارد.

استاد زبان و ادبیات عرب اظهار داشت: در قرآن کافر نیز به اندازه مؤمن حق صحبت دارد و چندصدایی است. در قرآن فرصت داده شده است تا اگر مشرک استدلالی دارد، شنیده شود. درست است که فهم و ایمان ما باعث می‌شود طرف مؤمنین را بگیریم، اما اگر این صداهای مختلف شنیده نمی‌شد، کتابی یک‌سویه بود. در مورد زنان و جنسیت هم این تکثر وجود دارد، اما این صداها در طول تاریخ نادیده گرفته شده است. زبان فارسی حساس به جنسیت نیست، اما زبان عربی این‌گونه است و باعث سوگیری می‌شود. برای فهم این بخش از جامعه انسانی، یعنی زنان، باید از این حجاب عبور شود.

اساس تفکر قرآنی بر نظام زوجی است/ آیاتی که به زوجیت اشاره می‌کنند، نگاه تقابلی به آن ندارند
نیازی با اشاره به مسأله زوجیت در قرآن گفت: مسأله زوجیت که در قرآن مطرح می‌شود، یک مسأله عام در عالم گیاهان، حیوانات و انسان‌هاست. اساس تفکر قرآنی نیز بر این نظام زوجی است، اما آیاتی که به زوجیت اشاره می‌کنند، نگاه تقابلی به آن ندارند. موت و حیات یا کفر و ایمان تقابل دارند، اما مونث و مذکر، زوج هستند. ما چیزی به اسم زوج و زوجه در قرآن نداریم بلکه زوج ذاتاً مؤنث است. منظور از زوج، جفت است که شکلی از تعامل و پیوند اجتماعی را درست می‌کنند و کارکرد هم دارند و اساس آن‌ها بر بقای حیات است. لذا همکاری زن و مرد در بحث زوجیت اهمیت زیادی دارد.

او افزود: در قرآن جنس ارتباطی زن و مرد جنس سلسله‌مراتبی و مبتنی بر قدرت نیست، بلکه در تمام آیات هم‌ترازی ذکر و انثی رعایت شده است. پس رابطه زن و مرد نه تقابلی است و نه تشابه وجود دارد و نه یکی فرادست و دیگری فرودست است. دانستن این نکته به برداشتن قدم‌های بعدی کمک می‌کند.

استاد زبان و ادبیات عرب بیان داشت: در ادبیات مطالعات زنان، دو سطح جنس و جنسیت را جدا می‌کنیم. روابط درونی در سطح زوج است، اما وقتی وارد سطح جنسیت می‌شویم، تعبیر قرآن فرق می‌کند. تعبیر قرآن در ارتباط بیرونی زن و شوهر، امراه و بعل است و مسایل سپهر اجتماعی در این حوزه مطرح می‌شود. به این ترتیب، هنگام صحبت از زنان مؤمنین، از واژه نساءالمؤمنین استفاده می‌شود، اما در زندگی خصوصی از زوجیت صحبت می‌شود. زوجیت تعاملی برای استمرار بقاست، اما در حوزه اجتماعی حقوق و تکالیفی وجود دارد.

در زمینه نظام اجتماعی که خدا طراحی کرده، عدالت جنسیتی برقرار است
نیازی خاطرنشان کرد: در زمینه نظام اجتماعی که خدا طراحی کرده، عدالت جنسیتی برقرار است و این فهم از قرآن که این کتاب آسمانی تبعیض جنسیتی را تبلیغ می‌کند، صحیح نیست. این فهم غلط، شکلی از روابط نابرابر اجتماعی را نشان می‌دهد که در حقوق هم متجلی می‌شود. می‌گویند در مواردی مانند ارث، شهادت، ازدواج، طلاق و حوزه‌های حقوق سیاسی و اجتماعی زنان و مردان در قرآن تبعیض وجود دارد؛ درحالی‌که چنین نیست. فهم قرآن از طریق خود قرآن به ما کمک می‌کند تا روابط نابرابری را که به لحاظ تاریخی ایجاد شده است از بین ببریم. مشکل ما فهم سنتی است که از قرآن شده است، اما الان فهم از واژگان قرآن دقیق‌تر شده است.

بخشی از فهم ما از مسایل قرآنی تحت‌تأثیر تاریخ بوده که نابرابری جنسیتی را بازتولید می‌کند
او در ادامه گفت: بخشی از فهم ما از مسایل قرآنی تحت‌تأثیر تاریخ بوده که نابرابری جنسیتی را بازتولید می‌کند و این مسأله نیازمند بازنگری است. الگوهای مربوط به زوج‌گزینی، فرزندپروری، جدایی، نظام خانواده، شبکه زینت و زیبایی در قرآن، بسیار قابل دفاع، انسانی و عادلانه است. در آیات مختلف قرآن به حدود حریم خصوصی و حریم عمومی اشاره شده است و مکان‌هایی مانند غرفه، حجره، بیت و حصن شبکه‌هایی هستند که اطراف نظام خانوادگی ما طراحی شده‌اند.

سه شبکه ارتباطی خویشاوندی در قرآن
نیازی اظهار داشت: در قرآن سه شبکه ارتباطی خویشاوندی وجود دارد که عبارت‌اند از «پدر، فرزند، نوه»؛ «نظام زوجی» و «نظام افقی شامل خواهر و برادر، عمو و خاله و …». بخشی از این نظام شبکه‌ای مربوط به تعاملات حریم خصوصی، بخشی مربوط به شبکه‌ای که محرمیت و نکاح به‌وجود می‌آورد و بخشی مربوط به شبکه ارتباطات افقی است. در قرآن با دقت به این موضوع توجه شده است.

به گزارش مهرخانه، سخنران بعدی این نشست، منصوره شایسته؛ رییس کارگروه تعمیق باورهای دینی معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری بود که به ایراد سخنانی با موضوع «یگانگی ساحت‌های خانه و جامعه» پرداخت. او در خصوص خط‌کشی‌هایی که بین مسئولیت خانواده و مسئولیت اجتماعی زنان می‌شود، گفت: بخشی از بدفهمی‌های ما از دین به برخی از خط‌کشی‌ها برمی‌گردد. مثلاً بین دنیا و آخرت خط‌کشی می‌کنیم؛ درحالی‌که آخرت باطن همین عالم است، یا بین سه حوزه معرفتی تجربی، عقلانی و وحیانی خط‌کشی کردیم؛ درحالی‌که هر سه حوزه مقدس هستند و با تعامل با هم باید موجب فربهی دانش انسانی شوند یا خط‌کشی‌هایی بین زندگی عرفانی و خلوت‌گزینی و مسئولیت اجتماعی وجود دارد. این در حالی است که در اسلام اعتکاف یک عبادت بسیار فردی است، اما در مسجد جامع شهر انجام می‌شود و این یعنی التقاط بین خلوت و اجتماع.

هم زن و هم مرد در قبال خانواده مسئولیت بسیار سنگینی دارند
شایسته افزود: عالم یک‌پارچه است و باید شأن وحدت و کثرت را با هم حفظ کنیم. چرخیدن دور خانه خدا در اوج جمعیت و حول محور توحید است و اگر یک قدم خارج شوید، طواف دچار مشکل می‌شود. وقتی بین مسئولیت مادری و مسئولیت اجتماعی و سیاسی دیوار می‌کشید، آدم گم می‌کند که کجا چه تکلیفی را انجام دهد. هم زن و هم مرد در قبال خانواده مسئولیت بسیار سنگینی دارند، اما در هر موقعیتی باید وظیفه‌ای که اولویت دارد را انجام دهند که این وظیفه گاهی در قبال خانواده و گاهی در قبال جامعه است.

در هر لحظه‌ای موظف هستیم مفیدترین عمل را انجام دهیم
رییس کارگروه تعمیق باورهای دینی در ادامه گفت: انسان باید به این مهارت برسد که در هر لحظه بهترین انتخاب را داشته باشد. عمل احسن یعنی مفیدترین عمل و در هر لحظه‌ای موظف هستیم مفیدترین عمل را انجام دهیم. ملاک دیگر قرآن این است که فرصت انجام آن کار از دست نرود. گاهی به‌عنوان مادر اگر کاری که مربوط به فرزندم می‌شود به دست شخص خودم انجام نشود، ممکن است به فرزندم لطمه جسمی و روانی بخورد و طبیعی است که من باید این کار را در اولویت قرار دهم. ملاک دیگر این است که احسن عمل باید با استعداد و شرایطی که خدا به شما داده است، سازگار باشد و هر مرد و زنی باید مطابق با شرایط و امکانات، مفیدترین کار را انجام دهد. ملاک دیگر نیاز مخاطب عمل است. هر چقدر این نیاز بیشتر باشد، مهم‌تر است که انجام آن کار را در اولویت قرار دهیم. این خط‌کشی درست نیست که کارهای سیاسی و اجتماعی فقط برای مرد و کار خانه فقط برای زن باشد.

شایسته خاطرنشان کرد: دختران شعیب هنگام معرفی موسی به پدرشان گفتند ای پدر او را اجیر کن؛ زیرا امین و قوی است و بهترین کسی است که می‌شود او را به خدمت گرفت. انگار آن‌ها دارند پیامبر خدا را نصیحت می‌کنند و به او مشورت می‌دهند. آن‌ها با برخورد کوتاهی که با موسی داشتند، درک کردند که او بهترین فرد است، اما اگر حضور و شعور اجتماعی نداشتند، چگونه این درک را پیدا می‌کردند؟

در قرآن شایستگی مطرح است و خدا ملاک زن یا مرد بودن را مطرح نکرده است
رییس کارگروه تعمیق باورهای دینی اظهار داشت: در زمان پیامبر، زنان در همه ابعاد اجتماعی حضور داشتند. در قرآن بحث شایستگی مطرح است و خدا ملاک زن یا مرد بودن را مطرح نکرده، بلکه ویژگی‌هایی را عنوان کرده و گفته این وظایف برعهده کسانی است که از عهده آن برمی‌آیند. اگر مرز فعالیت را مرز وظیفه و انجام عمل احسن قرار دهیم و به افراد جامعه ملاک‌های عمل احسن را معرفی کنیم، به‌تدریج و با تمرین زیاد، برای ما ملکه ذهن می‌شود که تشخیص دهیم در هر موقعیتی باید چه کاری انجام دهیم.

او عنوان داشت: اگر به ملاک‌هایی که برای احسن عمل ذکر شد، حسن فاعلی را بیفزاییم، ملاک عبودیت مطرح می‌شود و نهایت اخلاص، حسن فاعلی می‌شود. انسان به‌ماهو انسان موظف است در هر لحظه مطابق با استعدادهایی که خداوند به او عنایت کرده است، اقدام کند. اگر عمل احسن را در نگاه زن و مردی ببینیم، شاید تنها تفاوت این باشد که زن به دلیل ساختار روانی که دارد، دیگرخواه‌تر از مرد است و زن این دیگرخواهی را در دل افراد خانواده به اوج می‌رساند.‌ زن مدیریت عاطفی خانواده و جامعه را برعهده دارد. زن مدیر و مرد مدیر متفاوت هستند و مسئولیت زنانگی حکم می‌کند زن مدیر بین افراد همدلی و محبت ایجاد کند. خصوصاً در خانواده اساس مسئولیت مودت با زن است. زن باید منیت را عقب بزند و در زندگی وحدت و همدلی ایجاد کند. امروزه بهترین نوع مدیریت، مدیریت مشارکتی و مبتنی بر مهر است.

حفظ دیوار حیا و رابطه محبت و همدلی؛ وظایف خاص‌تر برای زنان
شایسته با اشاره به این‌که خدا می‌خواهد از دل بیوت افرادی بیرون آیند که هیچ اشتغالی آن‌ها را از یاد خدا دور نکند، بیان داشت: قبح روابط نامشروع باید در جامعه بالا برود. همچنین، حسن ظن باید افزایش یابد. ارتباط جنسی اهمیت بسیاری در گسترش روابط انسانی و عواطف دارد و باید در دل خانواده بماند و از حصار خانواده بیرون نیاید. دو وظیفه برای زنان خاص‌تر است؛ یکی حفظ دیوار حیا و دیگری رابطه محبت و همدلی.



کلیدواژه ها: , , ,
رأی دهی به مطلب
Loading...




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

48 + = 52